Waar heb jij recht op? Editie Mantelzorgers 2026

Let op: deze gids is een praktisch overzicht en geen persoonlijk juridisch, fiscaal, medisch of financieel advies. Regelingen verschillen per gemeente, zorgverzekeraar en persoonlijke situatie. Controleer altijd de officiële bron voordat je een aanvraag indient.

1. Waarom deze gids

Mantelzorg begint vaak klein. Je rijdt een keer mee naar het ziekenhuis, regelt medicijnen, doet boodschappen of helpt met administratie. Voor je het weet ben je vaste planner, chauffeur, contactpersoon, regelaar en noodnummer.

Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau gaf in 2024 39% van de volwassenen mantelzorg: ruim 5,5 miljoen mensen. Het aantal ernstig belaste mantelzorgers steeg naar ongeveer 600.000. Juist daarom is het belangrijk om vroeg te weten welke hulp je kunt vragen.

Deze gids helpt je om snel te zien welke acties voor jouw situatie het meeste kunnen opleveren: Wmo, respijtzorg, zorgverlof, mantelzorgwaardering, pgb, zorgverzekering en belastingcheck.

2. Snelle zelftest

Beantwoord deze vragen met ja of nee.

Zorg je al langer dan 3 maanden voor iemand, of meer dan 8 uur per week?
Kost de zorg je structureel vrije tijd, werkuren, slaap of energie?
Regel je vervoer, administratie, afspraken of medicijnen?
Doe je huishoudelijke hulp, persoonlijke verzorging of toezicht?
Kun je moeilijk vrij nemen omdat niemand de zorg overneemt?
Maak je kosten voor reizen, parkeren, hulpmiddelen of extra zorg?
Heeft degene voor wie je zorgt ondersteuning thuis nodig?
Werk je naast je zorgtaken?
Heb je nog nooit bij de gemeente gevraagd naar mantelzorgondersteuning?
Weet je niet of je recht hebt op mantelzorgwaardering?

0-2 keer ja: check alvast de gemeente en mantelzorgwaardering. 3-5 keer ja: vraag een gesprek aan bij gemeente of mantelzorgsteunpunt. 6 of meer keer ja: regel eerst ontlasting via respijtzorg, zorgverlof, Wmo of een mantelzorgmakelaar.

3. De 7 routes waar mantelzorgers vaak recht op hebben

Route 1: ondersteuning via de gemeente

De gemeente is vaak de beste eerste ingang voor huishoudelijke hulp, begeleiding, vervoer, woningaanpassing, cliëntondersteuning en mantelzorgadvies.

Route 2: respijtzorg

Respijtzorg betekent dat iemand de zorg tijdelijk overneemt, thuis of via dagopvang/logeeropvang.

Route 3: zorgverlof

Werknemers kunnen onder voorwaarden kortdurend of langdurend zorgverlof aanvragen.

Route 4: mantelzorgwaardering

Gemeenten moeten mantelzorgers waarderen, maar bepalen zelf de vorm en deadline.

Route 5: pgb

Soms kan een mantelzorger betaald worden uit een persoonsgebonden budget van de zorgvrager.

Route 6: aanvullende zorgverzekering

Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden een mantelzorgmakelaar, vervangende zorg, cursussen of advies.

Route 7: belasting en zorgkosten

Mantelzorgtijd is meestal niet aftrekbaar, maar sommige zorgkosten of reiskosten kunnen onder voorwaarden relevant zijn.

4. Gemeente en Wmo

Veel mantelzorgers wachten te lang, omdat ze denken dat hulp pas mag als het echt misgaat. Ondersteuning is er juist om overbelasting te voorkomen.

Vraag naar huishoudelijke hulp, begeleiding, dagbesteding, vervoer of woningaanpassing.
Vraag naar onafhankelijke cliëntondersteuning.
Maak zichtbaar hoeveel uur zorg je geeft en wat er gebeurt als jij uitvalt.

5. Respijtzorg en logeeropvang

Respijtzorg kan bestaan uit vrijwilligershulp thuis, professionele hulp thuis, dagopvang, logeeropvang, extra wijkverpleging of tijdelijke spoedzorg. Betaling kan lopen via gemeente, zorgkantoor, zorgverzekeraar, eigen bijdrage of vrijwilligersorganisatie.

Vraag concreet: "Welke vormen van vervangende zorg zijn er in mijn gemeente voor deze situatie, wie betaalt dat, en wie helpt mij met de aanvraag?"

6. Mantelzorg en werk: zorgverlof

Calamiteitenverlof is voor plotselinge situaties die je meteen moet oplossen. Kortdurend zorgverlof is maximaal 2 keer je wekelijkse arbeidsduur per 12 maanden en wordt minimaal 70% doorbetaald. Langdurend zorgverlof is maximaal 6 keer je wekelijkse arbeidsduur per 12 maanden en meestal onbetaald.

Controleer altijd je cao of personeelsregeling; die kan gunstiger zijn dan de wettelijke minimumregels.

7. Mantelzorgwaardering en lokale regelingen

Zoek op mantelzorgwaardering + je gemeente. Vraag naar registratie, deadline, bewijsstukken, parkeerregeling, cadeaubon, geldbedrag of lokale mantelzorgpas.

8. Pgb: wanneer kun je betaald worden?

Met een pgb kan degene die zorg nodig heeft zelf zorg inkopen. Soms kan een mantelzorger daaruit betaald worden als informele zorgverlener. Let op contracten, urenregistratie, maximumtarieven, gevolgen voor belasting/toeslagen en de vraag of de zorg binnen de indicatie past.

9. Zorgverzekering en mantelzorgmakelaar

Controleer jouw polis én de polis van degene voor wie je zorgt. Zoek naar mantelzorg, vervangende mantelzorg, mantelzorgmakelaar, ergotherapie, cursussen, wijkverpleging en hulpmiddelen. Vraag of toestemming vooraf nodig is.

10. Belastingcheck

Maak jaarlijks een mapje met facturen, betaalbewijzen, kilometeroverzicht, parkeerbonnen, polisvoorwaarden en beschikkingen. Twijfel je? Vraag hulp bij een belastingadviseur, vakbond, ouderenbond, formulierenbrigade of sociaal raadslieden.

11. Stappenplan voor deze week

Schrijf 7 dagen lang je zorgtaken en uren op.
Zoek het Wmo-loket, mantelzorgsteunpunt en de mantelzorgwaardering van je gemeente.
Vraag een gesprek aan over mantelzorgondersteuning.
Lees je cao of vraag HR naar zorgverlof en flexibel werken.
Check beide zorgverzekeringen op mantelzorgvergoedingen.
Maak een noodplan met contactpersonen, sleutels, medicatie en dagelijkse taken.
Kies twee acties met de meeste impact.

12. Sjablonen

Mail aan gemeente/Wmo

Onderwerp: Verzoek om gesprek mantelzorgondersteuning en Wmo

Geachte heer/mevrouw,

Ik zorg structureel voor [naam/relatie], die hulp nodig heeft vanwege [situatie]. Mijn zorgtaken bestaan uit [taken] en kosten ongeveer [aantal] uur per week. Ik merk dat de zorg zwaarder wordt en wil overbelasting voorkomen.

Kunt u mij laten weten hoe ik een Wmo-gesprek kan aanvragen, welke mantelzorgondersteuning beschikbaar is, of respijtzorg mogelijk is, hoe ik onafhankelijke cliëntondersteuning krijg en hoe ik mantelzorgwaardering aanvraag?

Met vriendelijke groet,
[Naam]

Mail aan werkgever/HR

Onderwerp: Verzoek om overleg over mantelzorg en zorgverlof

Beste [naam],

Ik verleen mantelzorg aan [relatie]. Hierdoor moet ik de komende periode mogelijk zorgverlof of een aangepaste werkafspraak gebruiken. Kunt u met mij meedenken over calamiteitenverlof, kortdurend zorgverlof, langdurend zorgverlof, flexibel rooster, thuiswerken en eventuele cao-regelingen?